De coronacrisis dwingt om nog eens goed te kijken naar de inrichting van bestaande commerciële overeenkomsten en algemene inkoop- en verkoop voorwaarden. Heeft u in uw contracten of algemene voorwaarden een regeling opgenomen met betrekking tot overmacht? En is aan deze clausule voldoende inhoud gegeven? Behelst de bepaling meer dan alleen wat onder overmacht wordt verstaan? Is ook voldoende aandacht geschonken aan de gevolgen van overmacht en wat de rechten en verplichtingen van partijen bij overmacht zijn? In mijn praktijk heb ik veel te maken met Anglo-Amerikaanse contracten en ik moet zeggen dat daar toch een andere cultuur van contracteren geldt met ruime aandacht voor “Force Majeure” (overmacht) situaties. Daar kunnen wij nog veel van leren.

Wat is overmacht?

Overmacht, ook wel “Force Majeure” genoemd, is een juridisch begrip dat een niet-toerekenbare onmogelijkheid aanduidt om een verplichting na te komen, waardoor de persoon in kwestie van deze verplichting wordt bevrijd. Het uitgangspunt hierbij is dat “niemand gehouden is tot het onmogelijke”. Het Burgerlijk Wetboek beantwoordt de vraag wanneer een tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend als volgt: “Een tekortkoming kan de schuldenaar niet worden toegerekend, indien zij niet is te wijten aan zijn schuld, noch krachtens de wet, rechtshandeling of in het verkeer geldende opvattingen voor zijn rekening komt”. Dit is natuurlijk wel heel cryptisch en vergt bovendien een casuïstische benadering. Dus niet direct een heel duidelijk antwoord. Veel zal afhangen van de onderlinge overeenkomst en de achtergrond van het niet kunnen nakomen van de op u of op uw businesspartner rustende verplichting, zoals bijvoorbeeld (op dit moment actueel) het niet kunnen betalen van de huur. Is het niet kunnen betalen van de huur bijvoorbeeld ontstaan door een omzetverlies als gevolg van een verplichte winkelsluiting? En levert dit zonder meer overmacht op waardoor de huur niet hoeft te worden betaald? De rechtspraak is in de toepassing hiervan (lees: het aannemen van overmacht) altijd zeer terughoudend geweest. De vraag is of deze lijn met de gevolgen van de coronacrisis wordt doorgetrokken. Zie hier het belang van “Force Majeure” (overmacht) clausules in contracten.

Beter voorkomen dan genezen

Het staat contractspartijen vrij om in hun contracten of algemene voorwaarden een regeling op te nemen met betrekking tot overmacht en daarmee een nadere op de essentie van de overeenkomst toegesneden invulling te geven van wat onder overmacht wordt verstaan, maar ook wat de gevolgen zijn en wat de rechten en verplichtingen van overmacht zijn. Dat geeft in ieder geval meer duidelijkheid vooraf. Nu is het de coronacrisis, maar recent was het de Brexit en niet zo heel lang geleden de kredietcrisis die het internationale commerciële verkeer lam legde althans dreigde lam te leggen. Ik wil niet zeggen dat alle nadelige gevolgen van dergelijke crisis eenvoudig zijn weg te contracteren, immers niet alles is voorzienbaar, maar minst genomen mag toch enige aandacht worden geschonken aan het opnemen van deugdelijke “Force Majeure” (overmacht) clausules in contracten.

Ik geef u een voorbeeld. Zo kwam ik laatst in een Amerikaans contract de volgende definitie tegen van “Force Majeure”:

“The term “Force Majeure” shall mean any and all acts of God, strikes, lock-outs, other industrial disturbances, acts of the public enemy, (...) riots, vandalism, terrorism, epidemics, or any other causes, whether of the kind herein enumerated or otherwise that are not reasonably within the control or caused by the party claiming the right to delay the performance on account of such occurrence; provided, however, in no circumstances shall the monetary inability of a party to perform any covenant, agreement or other obligation contained in this Agreement be construed to be a Force Majeure event”.

En dan heb ik nog zo’n twintig andere in dit kader als tevoren gedefinieerde situaties van overmacht zoals lightning, earthquakes, hurricanes gemakshalve maar weggelaten.

De gevolgen van overmacht waren in dit specifieke contract onder meer als volgt gedefinieerd: “Upon removal or cessation of the Force Majeure event, the parties respective rights and obligations hereunder shall be reinstated for any and all subsequent sessions of the Event remaining in the Term, if any”.

Ten aanzien van de rechten en verplichtingen van partijen bij overmacht was verder onder meer opgenomen:

 “(..) if any Force Majeure event (defined below) shall render the fulfillment of this Agreement by X impracticable, this Agreement shall cease and terminate and X shall not be liable or responsible to Y for any damage or loss caused thereby. Y hereby waives and releases X from any and all Claims or Costs on account of such termination”.

Zie hier opnieuw het belang van “Force Majeure” (overmacht) clausules in contracten: het opnemen van het woord “epidemics” bood de contractanten een escape uit een in coronatijden wellicht vervelende contractuele houdgreep.

Advies nodig?

Heeft u vragen over “Force Majeure” (overmacht) clausules in contracten? Heeft u advies nodig? Neem gerust contact op met John Wolfs, of een van onze andere advocaten.

Dit blogbericht is geplaatst op 29 april 2020