Het gebruik van algemene voorwaarden is vandaag de dag goed ingeburgerd. Het zou immers ondoenlijk zijn werkelijk ieder aspect van een overeenkomst uitdrukkelijk uit te onderhandelen en af te spreken. Desalniettemin willen partijen toch nog zoveel mogelijk regelen, om niets aan het toeval over te laten. Om die reden wordt in de praktijk veelvuldig gebruik gemaakt van algemene voorwaarden. Met regelmaat maken zij deel uit van een juridisch conflict. Hierbij kan echter steeds worden afgevraagd in hoeverre een beroep daarop door de gebruiker van die voorwaarden stand kan houden. Met andere woorden: wordt de soep wel zo heet opgegeten als zij opgediend wordt? In dit blog bekijken we de wettelijke mogelijkheden om algemene voorwaarden te bestrijden door middel van een vernietiging.
 
Grond a: onredelijk bezwarende bedingen
 
De eerste grond voor vernietiging betreft gevallen waarbij een beding uit de algemene voorwaarden, gelet op de aard en de overige inhoud van de overeenkomst, de wijze van totstandkoming, de wederzijds kenbare belangen van partijen en de overige omstandigheden van het geval, onredelijk bezwarend is voor de wederpartij. Dit is de zogeheten open norm van artikel 6:233 sub a BW.
 
Deze norm is open, aangezien bij de beoordeling of een beding al dan niet onredelijk bezwarend is een grote hoeveelheid aspecten en overwegingen komt kijken. Denk in dit kader aan vragen zoals wie de algemene voorwaarden heeft opgesteld en of dit het gevolg is van onderhandelingen of juist eenzijdig tot stand is gekomen. Hoe eenzijdiger dit is geschied, hoe eerder vernietiging in beeld komt. Ook relevant is wat de maatschappelijke positie en onderhandelingspositie van partijen is. Vernietiging zal bijvoorbeeld eerder aan de orde zijn indien de wederpartij een leek is. Gaat het echter om een wederpartij die juist deskundig is op een bepaald gebied en/of wordt bijgestaan door een deskundig, dan zal een beding niet snel als onredelijk bezwarend worden aangemerkt.
 
Indien het onderwerp van het geschil een exoneratiebeding is waarmee aansprakelijkheid is uitgesloten, dan zijn tevens relevant de aard en ernst van de schade, de mate van verwijtbaarheid, de positie van de schadeveroorzaker en de vraag bij wie het verzekeringsrisico behoort te liggen.
 
Van de open norm bestaat er voor consumenten een concretere uitwerking in de vorm van de zwarte en grijze lijst. De zwarte lijst. kent een veertiental bedingen die worden aangemerkt als onredelijk bezwarend voor de consument. Hiertegen is geen tegenbewijs mogelijk. Daarentegen bevat de grijze eveneens een veertiental bedingen, maar hiervan wordt slechts vermoed dat deze onredelijk bezwarend zijn voor de consument. Hiertegen staat dus wel tegenbewijs open. De gebruiker van de algemene voorwaarden kan dan proberen aan te tonen dat het desbetreffende beding niet onredelijk bezwarend is.
 
Grond b: gebrekkige terhandstelling
 
De tweede grond voor vernietigbaarheid is aan de orde wanneer de wederpartij niet de redelijke mogelijkheid heeft gekregen om kennis te nemen van de algemene voorwaarden. Om te begrijpen wanneer een dergelijke mogelijkheid niet is geboden, is het nodig te begrijpen wanneer juist wel een redelijke mogelijkheid voor kennisname is geboden.

De hoofdregel hierbij is dat de gebruiker bij het sluiten van de overeenkomst de algemene voorwaarden ter hand moet hebben gesteld aan de wederpartij. Op deze hoofdregel bestaan echter enkele nuanceringen. In de eerste plaats kunnen gebruikers die tevens dienstverleners zijn in de meeste gevallen volstaan met het gemakkelijk en elektronisch toegankelijk maken van  de algemene voorwaarden op een webadres. Dit kan bij dienstverleners ongeacht van de vraag of de overeenkomst al dan niet elektronisch tot stand is gekomen.
In de tweede plaats is het niet in iedere situatie mogelijk om vooraf de algemene voorwaarden op grond van de hoofdregel ter hand te stellen. Denk hierbij aan gevallen waarbij de algemene voorwaarden bijzonder omvangrijk zijn, de overeenkomst telefonisch wordt gesloten of er simpelweg geen tijd is om het te verstrekken. Indien het in dat soort gevallen redelijkerwijs niet mogelijk is om de algemene voorwaarden ter hand te stellen, kan de gebruiker volstaan met de mededeling dat de voorwaarden bij hem ter inzage liggen, dan wel bij een griffie zijn gedeponeerd, dan wel op verzoek kosteloos zullen worden toegezonden. Ten slotte kan iedere gebruiker bij een langs elektronische weg tot stand gekomen overeenkomst de algemene voorwaarden langs elektronische weg ter beschikking stellen. Dit is telkens mogelijk indien de overeenkomst langs elektronische weg tot stand komt. Is dat niet het geval, dan is de toestemming van de wederpartij vereist om de algemene de voorwaarden elektronisch ter beschikking te stellen. Heeft een gebruiker niet op grond van één van bovenstaande wijzen voldaan aan het vereiste om een redelijke mogelijkheid te bieden voor kennisname van de algemene voorwaarden, dan kan de wederpartij deze vernietigen.
 
Praktische aspecten
 
Tot slot nog enkele opmerkingen over de vernietiging van algemene voorwaarden. Wanneer eenmaal is geconstateerd dat er een grond is om tot vernietiging over te gaan, dan dient daadwerkelijk actie te worden ondernomen. Anders dan bij nietigheid, moet de vernietiging namelijk worden ingeroepen. Deze vernietiging kan eveneens buitengerechtelijk geschieden. Belangrijk om te weten is dat het niet mogelijk is om de hierboven uiteengezette vernietigingsgronden of de mogelijkheid om buitengerechtelijk te vernietigen contractueel uit te sluiten. De regeling is van dwingend recht. De verjaringstermijn voor de vernietiging begint met de aanvang van de dag, volgende op die waarop een beroep op het beding is gedaan.
 
Van een beroep op vernietiging zijn de zogenoemde grote wederpartijen uitgesloten. Dit zijn onder meer rechtspersonen die een landelijk gepubliceerde jaarrekening hebben dan wel 50 of meer werknemers in dienst hebben. Van vernietiging zijn eveneens uitgesloten partijen die meermalen dezelfde of nagenoeg dezelfde algemene voorwaarden in haar overeenkomsten gebruiken. Dit zou anders een geval zijn van de pot verwijt de ketel dat hij zwart ziet.
 
Advies nodig?
Heeft u over dit onderwerp vragen en wilt u meer weten? Of heeft u advies nodig? Neem gerust contact op met Arsen Mukuchian.

Dit blogbericht is geplaatst op 23 september 2019